Çok katlı konutlarda kullanıcı memnuniyeti; Gaziantep, Şehitkâmil örneği - Buharalı, Tuğba (Hasan Kalyoncu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Mimarlık Ana Bilim Dalı, 2023)
Kullanıcının barınma ihtiyacının karşılanması için yaşanılan yerin seçimi, çevre nitelikleri, konum, konfor, sosyal yapı, komşuluk ilişkileri, güvenlik ve iklimsel faktörler gibi etmenler oldukça önemlidir. Bu etmenler çok katlı konut kullanıcıların memnuniyeti üzerinde de etkilidir. Bu tez çalışmasında çok katlı konut kullanıcılarının memnuniyetleri ve tercihleri; konutun fiziksel özellikleri, sosyal donatılar, açık alanlar, erişilebilirlik-ulaşım, çevresel özellikler, güvenlik, konutun iklimsel özellikleri ve komşuluk ilişkileri faktörleri üzerinden incelenmiştir. Çalışmanın kapsamı Gaziantep ili Şehitkamil ilçesi sınırları içinde bulunan çok katlı binalarda yaşayan katılımcılardan oluşmaktadır. 392 kişinin basit tesadüfi örneklem yöntemine göre seçildiği araştırmada katılımcılara anket uygulanmıştır. Anketin ilk bölümünde demografik sorular yer alırken ikinci bölümünde ise çok katlı konutta kullanıcı memnuniyeti ve tercihine yönelik ölçek yer almaktadır. Yapılan faktör analizi sonucu konutta kullanıcı memnuniyeti ölçeğinde beş faktör tespit edilmiştir. Ortaya çıkan bu faktörler üzerine katılımcıların demografik özelliklerinin etkileri incelenmiştir. Araştırma sonucunda, araştırmaya katılım gösteren 256 kişi (%65,3) yaşamış oldukları konutların kendilerine prestij/ayrıcalık kazandırdığını vurgulamışlardır. Katılımcıların çok katlı konutu tercih sebepleri olarak 130’u (%33,2) “konutun ve konut alanının fiziksel özelliklerini”, 110’u (%28,1) “sosyal donatıları (Otopark, cami, okul, yeşil alan)” ve 52’si (%13,3’u) “ekonomik nedenleri” göstermişlerdir. Katılımcıların veri toplama aracında yer alan ifadelere ilişkin olarak en yüksek katılım düzeyleri ( : ortalama) “Yaşadığım konuttaki oda sayısı yeterlidir.” ( :3.849) ve “Yaşadığım konut gün ışığından iyi bir biçimde yararlanabilmektedir.” ( :3.847) ifadelerinde olduğu belirlenmiştir. Araştırmaya katılanların her iki ifadeye katılım düzeyi “katılıyorum” olarak belirlenmiştir. Ayrıca katılımcıların konutta kullanıcı memnuniyetine yönelik olarak en çok katılım gösterdikleri faktör, “erişilebilirlik-ulaşım” olurken bu faktöre katılım düzeyi ( : 3.743) “katılıyorum” düzeyinde olmuştur. Araştırmaya katılanların konut tercihinde erişilebilirlik-ulaşım faktöründen sonra en çok katılım gösterdikleri faktörün “konutun fiziksel özelliği” olmuştur. Katılımcıların konutun fiziksel özelliği boyutuna katılım düzeyleri ( : 3.709) “katılıyorum” olarak gerçekleşmiştir. Araştırmaya katılanların cinsiyet değişkeni konutun iklimsel kontrolü ve güvenlik, fiziksel özelliği, komşuluk ilişkileri, sosyal donatılar ve açık alanlar faktörlerini anlamlı düzeyde etkilediği belirlenmiştir (p<0,05). Bununla birlikte cinsiyet değişkenin erişilebilirlik-ulaşım faktöründe etkili olmadığı saptanmıştır(p>0,05). Katılımcıların medeni durum değişkenin yalnızca konutun fiziksel özelliği faktöründe etkili olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Araştırmaya katılanların eğitim durumlarının konut tercihi ve v memnuniyeti üzerine konutun iklimsel kontrolü ve güvenlik ve komşuluk ilişkileri faktörlerinde etkili(p<0,05) olduğu tespit edilirken katılımcıların eğitim durumlarının, erişilebilirlik-ulaşım, konutun fiziksel özelliği ve sosyal donatılar ve açık alanlar faktörleri üzerinde etkili olmadığı(p>0,05) tespit edilmiştir. Katılımcıların gelir durumlarının konutta kullanıcı memnuniyeti ve tercihi üzerindeki etkisinde ise konutun iklimsel kontrolü, güvenliği, erişilebilirliği, ulaşımı, fiziksel özelliği, komşuluk ilişkileri, sosyal donatıları ve açık alanlarının etkili olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Sonuç olarak katılımcıların kullanıcı ihtiyaçları doğrultusunda daha çok “erişilebilirlik-ulaşım” ve konutun fiziksel özelliği” etmenlerini tercih ettikleri tespit edilmiştir. Böylece katılımcıların daha çok barınma gereksinimi karşılayan etmenlere önem gösterdikleri anlaşılmaktadır. Ayrıca konut tasarımcılarının bölgedeki konut planlamaları için “erişilebilirlik-ulaşım” ve konutun fiziksel özelliği” etmenlerini dikkate alarak üretim yapmaları önerilmektedir. Çalışma giriş bölümü ile birlikte 4 bölümden oluşmaktadır. İkinci bölümde kavramsal çerçeve literatür bilgileri doğrultusunda hazırlanmıştır. Kavramsal çerçevede konut kavramı, konutun görevi, Türkiye’de konut politikası, konutta kullanıcı memnuniyeti ve gereksinimleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde çalışmanın yöntemi açıklanmıştır. Dördüncü bölümde araştırma bulgularına yer verilmiştir. Son bölümde çalışmada ortaya çıkan sonuçlar ve öneriler aktarılmıştır.

Factors such as the choice of place of residence, environmental qualities, location, comfort, social structure, neighborhood relations, security and climatic factors are very important in order to meet the housing need of the user. These factors are also effective on the satisfaction of high-rise residential users. In this thesis study, the satisfaction and preferences of multi-storey residential users; The physical features of the house, social facilities, open spaces, accessibility-transportation, environmental features, security, climatic features of the house and neighborhood relations factors were examined. The scope of the study consists of participants living in multi-storey buildings located within the boundaries of Şehitkamil district of Gaziantep province. In the study, in which 392 people were selected according to the simple random sampling method, a questionnaire was applied to the participants. While there are demographic questions in the first part of the questionnaire, there is a scale for user satisfaction and preference in multi-storey housing in the second part. As a result of the factor analysis, five factors were determined in the scale of user satisfaction in the residence. The effects of the demographic characteristics of the participants on these emerging factors were examined. As a result of the research, 256 people (65.3%) who participated in the research emphasized that the houses they lived in gave them prestige/privilege. As the reasons for choosing multi-storey housing, 130 (33.2%) of the participants stated "physical characteristics of the house and residential area", 110 (28.1%) "social facilities (parking lot, mosque, school, green area)" and 52 13.3% of them indicated “economic reasons”. The highest level of participation ( : average) regarding the statements in the data collection tool of the participants is “The number of rooms in the house I live in is sufficient.” ( :3.849) and “The house I live in can make good use of daylight.” ( :3.847) expressions. The level of agreement with both statements of the participants in the research was determined as “I agree”. In addition, while the factor that the participants mostly participated in regarding user satisfaction in housing was “accessibility-transportation”, the level of participation in this factor was at the level of “agree” ( : 3.743). After the accessibility-transportation factor, the factor that the participants of the research participated the most in their housing preference was the "physical property of the house". The level of participation of the participants in the physical feature of the house ( : 3.709) was realized as “I agree”. It was determined that the gender variable of the participants of the research significantly affected the factors of climatic control and security, physical characteristics, neighborhood relations, social facilities and open spaces of the house (p<0.05). However, it was determined that the gender variable was not effective on the accessibility-transportation factor (p>0.05). It was determined that the marital status variable of the participants was effective only on the physical feature of the house (p<0.05). While it was determined that the vii educational status of the participants in the study was effective (p<0.05) on the housing preference and satisfaction, the climate control of the house and the factors of security and neighborhood relations (p<0.05), the educational status of the participants was not effective on the factors of accessibility-transportation, physical characteristics of the house, social facilities and open spaces (p>0.05) was not determined. It was determined that the effect of the income status of the participants on the user satisfaction and preference in the residence was affected by the climate control, security, accessibility, transportation, physical characteristics, neighborhood relations, social facilities and open spaces (p<0.05). As a result, it was determined that the participants mostly preferred the factors of "accessibilitytransportation" and physical characteristics of the house in line with the user needs. Thus, it is understood that the participants pay more attention to the factors that meet their accommodation needs. In addition, it is suggested that housing designers should produce by considering factors such as "accessibility-transportation" and physical characteristics of the house for housing planning in the region. The study consists of 4 parts, including the introduction. In the second part, the conceptual framework was prepared in line with the literature information. In the conceptual framework, the concept of housing, the task of housing, housing policy in Turkey, user satisfaction and requirements in housing are explained. In the third chapter, the method of the study is explained. In the fourth chapter, the research findings are given. In the last section, the results and recommendations of the study are presented.
Keywords: Çok katlı konut; konutta kullanıcı memnuniyeti; Gaziantep