Yapı biyolojisi açısından kerpiç kullanımının etkileri - Öztürk, Penbegül (Hasan Kalyoncu Üniversitesi, 2020)
İnsan hayatında yeme, içme gibi barınma da önemli bir ihtiyaçtır. Toplayıcılıktan yerleşik hayata geçişle başlayan barınak inşası, ihtiyaçların gelişimi ve değişimine paralel olarak güncellenerek günümüze ulaşmıştır. Başlangıçta çevreden edinilen doğal malzemelerin kullanımıyla oluşturulan bu yapma çevreler, endüstri ve teknolojinin gelişimine ayak uydurarak, yeni üretilen yapı malzeme ve tekniklerinin kullanıldığı, yapılaşmanın yataydan dikeye dönüştüğü bir hal almıştır. II. Dünya Savaşı sonrası yapı açığını kapatmak amacı ile gelenekselden endüstriyel malzeme ve inşaat teknolojisine geçerken sadece taşıyıcılığı düşünülerek bina inşa edilmesi, içinde yaşayan insanların hastalanmasına neden olmuştur. Yaşadığı zamanın büyük bir bölümünü kapalı ortamlarda geçiren insanlar, mekân içerisinde oluşan çeşitli hava kirleticileri, yetersiz iç mekân konforu ve mekânın olumsuz sosyolojik, psikolojik ve biyolojik etkileri nedeniyle çeşitli rahatsızlıklar yaşamaktadırlar. Bu rahatsızlıklar Hasta Bina Sendromu (HBS) olarak adlandırılmakta ve neden olan etkilerin ortadan kalkmaması ve etkisinin sürmesi, ciddi rahatsızlık ve ölüme neden olabilmektedir. Yapıların insanları hasta edebileceği bulgusu üzerine, yapıların insan sağlığına ve çevreye etkilerini araştıran, kullanıcısı ve çevresi ile uyum yakalayan yapı oluşumu için belirli ilkeler (hava, nem, ısı, aydınlatma, ses, elekroiklim gibi ideal hayati konfor gereklilikleri ve çevresel verilere uyum) belirleyen Yapı Biyolojisi Bilimi oluşmuştur. Doğanın dengesinin bozulması, çevre kirliliği, yeryüzündeki kaynakların giderek tükenmesi, yaşanan salgın hastalıklar, ekonomik sıkıntılar sonucu dünya genelinde farkındalık yaşayan bir kesim, hayatlarını sürdürebilecekleri sağlıklı ve doğal mekân arayışlarına yönelmektedir. Çalışmanın amacı, bu bilincin daha da yayılmasını sağlamak, günümüz yapı kaynaklı hastalıkların oluşumuna dikkat çekerek, sağlıklı yapı oluşumu için doğal bir malzeme olan kerpicin uygunluğunu açıklayıp, günümüz modern yapılaşmasında tercih edilebilir bir malzeme olmasını sağlamaktır. Literatür taraması sonucu oluşturulan çalışma kapsamında, kerpiç tüm özellikleri ile ele alınmış, yapı biyolojisi açısından etkileri kullanıcı ve çevre odaklı incelenerek yararlı yönleri tekrar ön plana çıkarılmaya çalışılmış ve teknolojisinin güncellenmesi için öneriler getirilmiştir. Çalışmanın işlenişi; İkinci bölümde, yapı biyolojisi tanımı, amacı, ortaya çıkışı, yapı ile sağlık arasındaki ilişkiler açıklanarak yapı kaynaklı hastalık oluşumlarına değinilmiştir. Üçüncü bölümde, yapı biyolojisi kapsamında yapı ve insan konuları ele alınmış, yapı biyolojisi ilkeleri açıklanmıştır. Yapı Biyolojisi ve Ekolojisi Enstitüsü' nün çalışma alanlarından ve amaçlarından bahsedilerek, yapılarda sağlığa etki eden unsurlar sıralanmış ve içlerinde sağlığa en fazla etki eden iç ortam hava kirliliği, belirtileri, nedenleri ve kullanıcı sağlığına etkileri anlatılmıştır. Dördüncü bölümde, doğal yapılara değinilmiş, çalışmanın konusu kerpiç ile ilgili geçmişten günümüze toprak yapı ve gelişimi anlatılmıştır. Doğal bir yapı malzemesi olan kerpicin tanımı, oluşumu, bileşimi, yapım yöntemleri ve sistemleri, mekânda fiziksel ve mekanik özellikleri ile sağladığı biyolojik etkileri, kullanımının olumlu ve olumsuz yönleri ve günümüz ve gelecek yapı sektöründe tercih edilebilmesi için teknolojisinde yapılabilecek güncelleme önerileri açıklanmıştır. Beşinci bölümde, yapı biyolojisi ilkeleri açısından kerpiç kullanımının etkileri kullanıcı ve çevre odaklı değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Çağdaş kerpiç bir yapı olan Kadıovacık Biyoevi, yapı biyolojisi ilkelerine uygunluğu açısından değerlendirilmiştir. Tartışma bölümünde, çalışmanın amacı olan kerpiç kullanımının; sağlık, çevre ve ekonomi gibi birçok açıdan olumlu olarak etki ettiği savunusunu, başka çalışmalardaki fikirlerle tartışıp, destekleyerek öneri getirilmiştir. Çalışmada kerpicin bir yapı malzemesinden beklenebilecek tüm konfor özelliklerini tek başına sağlayabildiği ve enerji konusunda tasarruflu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu özellikleri ile kerpicin sağlık ayrıca birey ve ülke ekonomisi için önemi vurgulanmıştır. Günümüz ve gelecek yapılaşması için, kerpicin sektörde yeniden kabul görmesini ve tercihini sağlamak için çalışmadaki bulgulardan yola çıkılarak öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yapı biyolojisi, kerpiç, toprak yapı, biyoklimatik yapı analizi, sağlıklı yapı
Keywords: Yapı biyolojisi; kerpiç; toprak yapı; biyoklimatik yapı analizi; sağlıklı yapı