TÜRK ÖZEL HUKUKU'NDA TAZMİNATIN CAYDIRMA İŞLEVİNİN YETERSİZLİĞİ

Abstract

Türk Özel Hukuku'nda geleneksel yaklaşıma göre tazminatın birincil işlevi, telafi işlevidir. Buna göre tazminat tutarının kâr kaybı dâhil zarar görenin zararının ne fazlası ne de eksiği olması gerektiği kabul edilmektedir. Bunun sonucu olarak zarar mağdurun malvarlığı gözetilerek belirlenmekte, mağdurun zenginleşmesi sonucunu doğuracak bir tazminat kabul edilmemekte ve mağdurun haksız fiil yoluyla elde ettiği kazançların zarardan düşülmesi benimsenmektedir. Ayrıca kasti veya ihmali olsun zarar verenin kusur derecesi tazminat miktarını ilke olarak etkilememektedir. Tazminat hesabında üçüncü kişilerin veya toplumun uğradığı zararlar dikkate alınmaz. Yine geleneksel yaklaşıma göre tazminatın caydırma işlevi ikincildir. Buna göre tazminat, zararın telafi edileceği tehdidiyle kişileri haksız fiilden caydırmaya çalışır. Ancak telafi tazminatı haksız fiil sonrasına odaklandığından zarar verenin haksız fiili önleyici tedbirleri alması için yeterli inisiyatif yaratmayabilmektedir. Bu durum özellikle, ispat zorluğu nedeniyle zararın tazmin edilemediği, zarar verenin haksız fiil nedeniyle kazançlı çıktığı, mağdurun küçük zararlar için hassas olmadığı, zarar verenin haksız fiil öncesi tazminat ödemeye hazır olduğu ve kazaları önleme maliyetinin kaza nedeniyle ödenecek muhtemel tazminattan yüksek olması hallerinde görülür. Telafi tazminatının caydırma işlevinin yetersiz olması önemli ekonomik kayıplar yanında sosyal maliyetlere neden olmaktadır. Bu gibi durumlarda tazminatın birincil işlevi olarak caydırma işlevi, sosyal maliyetlerin ve ekonomik refah kaybının azaltılması için önemlidir. Tazminatın telafi işlevinden bağımsız caydırma işlevi görebilmesi için tazminat miktarının zarar miktarı ile sınırlı olmaması gereklidir. Ayrıca tazminatın birincil olarak caydırma işlevi görebilmesi için zarar verenin eylem niyetine ve eylem öncesine odaklanılmalıdır. Sonuç olarak tazminatın işlevleri yeni bir bakış açısıyla ele alınmalıdır.Under Turkish Private Law, the primary function of damages is compensatory according to the traditional approach. In this respect, it is accepted that the amount of damages should not exceed and not lower the amount of harm that has occurred including loss of profit. As a result of this, it is accepted that the injured party's harm which will be determined by considering the assets of injured party, the damages which cause the enrichment of the injured party are not awarded and the benefits which injured party gained on the occasion of tort diminish the amount of damages. Also, the degree of fault of the tortfeasor whether it is intentional or negligence does not affect liability for the amount of damages. The losses suffered by third parties or by society are not taken into account. On the other hand, deterrence function of damages is secondary for the traditional approach. Accordingly, damages serve to deter people from the tortious actions by ways of creating the threat to compensate the amount of harm. But, the compensatory function of damages cannot generate adequate initiative for the tortfeasor to deter or take preventive measures for the wrongful acts by reason of fact that it focuses on post of the wrongful act. These can be seen where the harm cannot be compensated due to difficulties in proof, where the tortfeasor benefits from the wrongful act, where the injured party does not have sensitive to compensate for small loss, and where the tortfeasor is willing to pay damages in advance of the wrongful act, and where the cost to prevent accidents exceeds potential amount of damages for the accidents. Failure to prevent the wrongful acts causes social cost in addition to significant economic welfare losses in cases where the deterrence function which depends on compensatory damages is inadequate. In such cases, the deterrence function of damages as being the primary function of damages is essential to prevent the loss of economic prosperity and the social costs. The amount of damages should not be limited with the amount of harm in order to serve to deter people from the tortious actions independent from the compensatory damages. Also, it is required to focus on the intent of tortfeasor and in advance of the wrongful act to fulfill primary deterrence function of damages. As a result, the functions of damages should be addressed in the light of a new perspective.