Karaciğer nakli olmuş hastalarda motor-kognitif ikili görev egzersizlerinin kognitif fonksiyon, denge ve fonksiyonel kapasite üzerine etkilerinin araştırılması

Abstract

Karaciğer Nakli Olmuş Hastalarda Motor-Kognitif İkili Görev Egzersizlerinin Kognitif Fonksiyon, Denge ve Fonksiyonel Kapasite Üzerine Etkilerinin Araştırılması, Hasan Kalyoncu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Doktora Tezi Gaziantep, (2024). Karaciğer yetmezliği sonucunda merkezi sinir sisteminin homeostazisi açısından önemli olan amonyak ve manganez gibi maddelerin vücuttan uzaklaştırılamaması sebebiyle hafif bilişsel problemlerden hepatik ensefalopatiye kadar birçok hastalık meydana gelmektedir. Biliş açısından önemli etkileri olan motor kognitif ikili görevin geriatrik bireylerden, nörolojik hastalığı olanlara kadar çok geniş bir alanda olumlu etkilerini ortaya koyan çalışmalar saptanmakla birlikte karaciğer nakli sonrası etkisini araştıran çalışmalar tespit edilemedi. Çalışmamız, karaciğer nakli olmuş hastalarda motor-kognitif ikili görev egzersizlerinin kognitif fonksiyon, denge ve fonksiyonel kapasite üzerine etkilerini araştırmak amacıyla yapıldı. Araştırmada klinikte yatmakta olan ve karaciğer nakli olmuş 63 hasta değerlendirmeye alındı. Elli yaş ve üzeri, 5 ila 7 gün sonunda tek başına mobilize olup ilk testleri uygulanabilen 47 hasta çalışmaya dâhil edildi. Çalışma sırasında 3 kişi yer değişikliği sebebi ile araştırmayı yarıda bıraktı. Bireyler, basit randomizasyon yöntemi ile rutin fizyoterapi uygulanan grup ( n=22) ve motor kognitif ikili görev grubu (n=22) olmak üzere iki gruba ayrıldı. Egzersizler; haftada 7 gün, günde 30-45 dakika, hastaların klinik özelliklerine uygun, bireye özgü fizyoterapi programı şeklinde gerçekleştirildi. Egzersiz öncesi ve sonrası durumlarını değerlendirmek amacıyla hastalara; Montreal Bilişsel Ölçeği, zamanlı kalk yürü testi, fonksiyonel uzanma testi, tek ayak üzerinde durma testi, 6 dakika yürüme testi, Senior Fitness Testi, yorgunluk etki ve yorgunluk şiddet ölçekleri, kırılganlık indeksi, oksijen satürasyon ölçümü, Tampa Kinezyofobi Ölçeği ve egzersizler başlamadan bir defa olmak üzere Charlson Komorbidite İndeksi uygulandı. Ayrıca egzersizler sırasında bireylerin yorgunluk durumlarına Modifiye Borg Skalası ile bakıldı. Araştırma sonunda her iki grubun egzersiz öncesi ve sonrası ölçümlerinde rutin fizyoterapi grubundaki Montreal Bilişsel Ölçeği skorları dışındaki tüm test sonuçlarında iyileşme tespit edildi (p<0.05). Grupların skorları karşılaştırıldığında ise motor kognitif ikili görev grubundaki bireylerin lehine Montreal Bilişsel Ölçeği skoru artarken; zamanlı kalk yürü testi ve sekiz adım yürüme testi skorlarında yine ikili görev grubu lehine düşüş meydana geldi (p< 0.05). Bu çalışmada motor kognitif ikili görev egzersizlerin kognitif fonksiyon, denge ve fonksiyonel kapasiteyi rutin fizyoterapi programına göre daha fazla arttıracağı öngörülmekteydi. Egzersizlerin sonunda birçok ölçümde iyileşme sağlansa da ikili görev grubunun bilişsel test ve zamanlı kalk yürü denge testi skorlarında daha anlamlı bir iyileşme saptandı (p< 0.05). Karaciğer nakli olmuş hastalarda özellikle kognitif fonksiyon ve dengeyi arttırmak için rutin fizyoterapi programına kognitif ikili bir görevin eklenmesi gerektiğini düşünüyoruz. Bu alanda uzun dönem takipli çalışmalar literatüre katkı sağlayabilir.Investigation of the Effects of Motor-Cognitive Dual Task Exercises on Cognitive Function, Balance and Functional Capacity in Patients With Liver Transplantation, Hasan Kalyoncu University Graduate Education Institute Physiotherapy and Rehabilitation Department Doctoral Thesis Gaziantep, (2024). As a result of liver failure, many diseases ranging from mild cognitive problems to hepatic encephalopathy occur due to the inability to remove substances such as ammonia and manganese, which are important for the homeostasis of the central nervous system, from the body. Although studies revealing the positive effects of motor-cognitive dual tasking, which has important effects on cognition, in a wide range of areas, from geriatric individuals to those with neurological diseases, we could not identify studies investigating its effects after liver transplantation. Our study was conducted to investigate the effects of motor-cognitive dual-task exercises on cognitive function, balance and functional capacity in patients with liver transplantation. In the study, 63 patients who were hospitalized in the clinic and had liver transplantation were evaluated. Forty-seven patients aged 50 and over, who were able to mobilize on their own after 5 to 7 days and have their first tests performed, were included in the study. During the study, 3 people abandoned the study due to change of location. Individuals were divided into two groups by simple randomization method: routine physiotherapy group (n = 22) and motor cognitive dual task group (n = 22). Exercises; It was carried out 7 days a week, 30-45 minutes a day, as an individualized physiotherapy program appropriate to the clinical characteristics of the patients. To evaluate the patients' conditions before and after exercise; Montreal Cognitive Scale, timed up and go test, functional reaching test, one-leg standing test, 6-minute walk test, Senior Fitness Test, fatigue impact and fatigue severity scales, frailty index, oxygen saturation measurement, Tampa Kinesiophobia Scale and once before the exercises start. Charlson Comorbidity Index was applied. In addition, the fatigue status of individuals during the exercises was measured with the Modified Borg Scale. At the end of the study, an improvement was detected in all test results except the Montreal Cognitive Scale scores in the routine physiotherapy group in the pre- and post-exercise measurements of both groups (p<0.05). When the scores of the groups are compared, the Montreal Cognitive Scale score increased in favor of individuals in the motor-cognitive dual-task group; There was a decrease in the timed up and go test and eight-step walk test scores in favor of the dual task group (p < 0.05). In this study, it was predicted that motor cognitive dual-task exercises would increase cognitive function, balance and functional capacity more than the routine physiotherapy program. Although improvements were achieved in many measurements at the end of the exercises, a more significant improvement was detected in the cognitive test and timed get up and go balance test scores of the dual task group (p < 0.05). We think that a cognitive dual task should be added to the routine physiotherapy program, especially in patients with liver transplantation, to increase cognitive function and balance. Long-term follow-up studies in this field can contribute to the literature. Keywords: Balance, Functional Capacity, Liver Transplantation, Cognitive Function, Motor Cognitive Dual Task.