Dahilde işleme rejimi kapsamında Türkiye dış ticaretinin ekonometrik analizi

Abstract

Küresel rekabette ihracatın artması ülkeye döviz kazandırıcı etkisi olurken ithalat tersi bir süreç yaratmaktadır. Dolayısıyla tüm döviz kazandırıcı değişkenlerde olduğu gibi ülkelerin ihracat performansı, ekonomik büyüme ve kalkınma için büyük önem arz etmektedir. Ekonomik büyüme hedefli gelişmekte olan ülkelerde, sürekli olarak ihracata dayalı modeller geliştirilmektedir. Bu kapsamda dış ticaret sektöründe sağlanan en önemli devlet desteği Dahilde İşleme Rejimi (DİR) olarak bilinmektedir. DİR, firmalara vergiden muafiyet sağlayarak ithalat yapılmasına imkân veren, böylece firmalara rekabet avantajı sunan teşvikler arasında yer almaktadır. Bu nedenle çalışmada DİR ile dış ticaret arasındaki uzun dönemli ilişki araştırılmaktadır. 2002:01-2021:01 dönemini kapsayan aylık verilerin kullanıldığı çalışmada kurulan modelde dış ticaret dengesi, DİR ve döviz kuru değişkenleri kullanılmıştır. Ekonometrik analizlerde ise öncelikle serilerin durağanlığının tespiti için ADF, KPSS ve LP birim kök testleri gerçekleştirilmektedir. Uzun dönemli ilişkinin tespiti için yapısal kırılmaya izin veren Hatemi-J Eşbütünleşme Testi, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin tespiti için ise Zamanla Değişen Nedensellik analizi sonuçları yorumlanmaktadır. İki yapısal kırılmaya izin veren Hatemi-J eşbütünleşme testi sonucuna göre, değişkenler arasında uzun dönemli ilişki bulunmaktadır. Zamanla değişen nedensellik analizinde ise, değişkenler arasındaki pozitif ve negatif şoklar karşısındaki belli dönemlerde nedensellik ilişkisi yakalanmış ve yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda ise politika yapıcıları, piyasa oyuncuları ve yeni araştırmacılara politika önermeleri gerçekleştirilmiştir.