Türk siyasal hayatında Menemen olayı

Abstract

Bu çalışmada 23 Aralık 1930 günü Menemen'de Cumhuriyet ve onun devrimlerine karşı gerçekleşmiş bir isyan hareketi anlatılmaktadır. Menemen Olayı öncesinde Türk toplumunu derinden etkileyen, birbiri ardına gerçekleşmiş siyasal ve toplumsal değişimler yaşanmıştır. Ayrıca 1929 Ekonomik Krizi'nin olumsuz etkileri, halkı iyice bunaltmıştır. Ekonomik krizin etkileri ve değişimlerin halkta yarattığı hoşnutsuzluk hali birleşmişken yaşanan Menemen Olayı'ı devrin hükümetini oldukça güç durumda bırakmıştır. Dönemin gazeteleri, meclis ve mahkeme tutanaklarına göre Nakşibendi Tarikatı'na mensup, başlarını Giritli Derviş Mehmet'in çektiği altı kişi Manisa'dan Menemen'e gelerek Cumhuriyet ve onun getirdiği yeniliklere karşı halkı ayaklandırmak istemişlerdir. Yaşanan olaylar sonucunda isyanı bastırmak için gönderilen Asteğmen Kubilay, başı kesilerek, olaya müdahale etmek isteyen mahalle bekçileri Şevki ve Hasan vurularak şehit edilmişlerdir. Daha sonra gönderilen takviye birlikler olayı bastırmış ve kontrolü sağlamışlardır. Hükümet tarafından otoriteyi sağlamak ve düzeni korumak amacı ile Menemen, Balıkesir ve Manisa illerinde sıkı yönetim kararı alınmış ve uygulanmıştır. Yaşanan olay ile doğrudan ve dolaylı olarak bağlantısı tespit edilen yüzlerce kişi Menemen'e getirilerek sorgulanmıştır. Yapılan kovuşturma ve sorgulama neticesinde suçlu bulunanlar yargılanarak çeşitli cezalara çarptırılmışlardır. Menemen Olayı, Menemen'de ve Türkiye Cumhuriyeti'nde silinmesi zor izler bırakmıştır. Anahtar kelimeler: Menemen Olayı, Kubilay, Tek Parti Dönemi, muhalefet, basın, tarikatlar