Tip 2 diyabetli bireylerin kardiyovasküler hastalıklar ile ilişkili sağlık inançlarının ve etkileyen faktörlerin incelenmesi

Abstract

Bu çalışma, Tip 2 diyabetli bireylerin kardiyovasküler hastalıklar ile ilişkili sağlık inançlarının ve etkileyen faktörlerin incelenmesi amacıyla tanımlayıcı bir çalışma olarak yapıldı. Çalışma Mart-Ekim 2024 tarihleri arasında Gaziantep Üniversitesi Şahinbey Araştırma ve Uygulama Hastanesi Endokrinoloji servisinde yürütüldü. Araştırmanın örneklemini; belirtilen tarihler arasında Endokrinoloji servisinde yatarak veya ayaktan tedavi gören, en az bir yıl önce Tip 2 diyabet tanısı konulan, araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden, 18 yaş ve üzeri, iletişim sorunu olmayan 206 hasta oluşturdu. Verilerin toplanmasında; Hasta Tanıtıcı Özellikler Formu, Tip 2 Diyabetli Bireylerde Kalp ve Damar Hastalıkları ile İlişkili Sağlık İnançları Ölçeği kullanıldı. Verilerin istatistiksel analizinde SPSS 25.0 programı kullanılarak Bağımsız Örneklemler t Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Spearman Korelasyon Analizi ve Hiyerarşik Regresyon Analizi uygulandı. Tip 2 diyabetli bireylerde Kalp ve Damar Hastalıkları ile İlişkili Sağlık İnançları Ölçeği duyarlılık ve faydalar alt boyutları puan ortalamaları yüksek düzeyde bulundu. Hastaların kalp krizi ve inme geçirme risklerine dair duyarlılık inançları yüksekti. Benzer şekilde kalp krizi ve inme riskini azaltmada diyet ve egzersizin faydaları hakkındaki inançları yüksekti. Yaş, çalışma durumu, sigara içme durumu ve günde içilen sigara adedi, diyabet tanı süresi, beden kitle indeksi, diyabet tedavi şekli, diyabete bağlı komplikasyon varlığı, diğer kronik hastalık varlığı, geçirilmiş kalp krizi öyküsü, birinci derece yakınlarında kalp krizi ve inme öyküsü, açlık kan şekeri, HbA1C, total kolesterol ve HDL-kolesterol değerleri, kardiyovasküler hastalıklar duyarlılık inancını anlamlı olarak etkileyen faktörler arasında yer aldı. Geçirilmiş kalp krizi öyküsü olan bireylerin ve birinci derece yakınlarında kalp krizi öyküsü olan bireylerin kardiyovasküler hastalıklar duyarlılık inancı puanları, açıklayıcılığı anlamlı şekilde artıran temel faktörler olarak saptandı. Araştırmanın sonuçları doğrultusunda; hemşirelerin Tip 2 diyabetli bireylerin kalp ve damar hastalıkları ile ilişkili sağlık inançlarını değerlendirmeleri, hastalara kardiyovasküler risk faktörlerine ilişkin farkındalık eğitimleri vermeleri, hastaların kalp ve damar hastalıkları ile ilişkili sağlık inançlarını etkileyen sosyodemografik ve tıbbi özelliklerini dikkate almaları önerilmektedir.This study was conducted as a descriptive study to examine the health beliefs and affecting factors related to cardiovascular diseases of individuals with Type 2 diabetes. The study was conducted in the Endocrinology Department of Gaziantep University Şahinbey Research and Practice Hospital between March and October 2024. The sample of the study consisted of 206 patients who were treated as inpatients or outpatients in the Endocrinology Department between the specified dates, were diagnosed with type 2 diabetes at least one year ago, volunteered to participate in the study, were 18 years of age and over, and had no communication problems. Patient Descriptive Characteristics Form and Health Beliefs Related to Cardiovascular Disease Scale in Individuals with Type 2 Diabetes were used. In the statistical analysis of the data, Independent Samples t Test, One-Way ANOVA, Spearman Correlation Analysis and Hierarchical Regression Analysis were applied using SPSS 25.0 program. In individuals with type 2 diabetes, the mean scores of the Health Beliefs Related to Cardiovascular Disease Scale susceptibility and benefits sub-dimension were found to be high. The patients' susceptibility beliefs regarding the risks of heart attack and stroke were high. Similarly, their beliefs about the benefits of diet and exercise in reducing the risk of heart attack and stroke were high. Age, employment status, smoking status, number of cigarettes smoked per day, duration of diabetes diagnosis, body mass index, type of diabetes treatment, presence of diabetes complications, presence of other chronic diseases, history of previous heart attack, history of heart attack and stroke in first-degree relatives, fasting blood sugar, HbA1C, total cholesterol and HDL-cholesterol values were among the factors that significantly affected the belief in cardiovascular disease susceptibility. The cardiovascular disease susceptibility belief scores of patients with history of previous heart attack and history of heart attack in first-degree relatives were determined to be the main factors that significantly increased the explanatory power. According to the results of the research; it is recommended that nurses evaluate the health beliefs related to cardiovascular disease of individuals with type 2 diabetes, provide awareness training to patients regarding cardiovascular risk factors, and take into account the sociodemographic and medical characteristics of patients that affect their health beliefs related to cardiovascular diseases.