İrade teorileri ölçeklerinin türk kültürüne uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi

Abstract

Dayanma gücü modeline göre irade sınırlı bir kaynaktan yönetilmekte ve iradeyi kullanmak kapasitesini azaltmaktadır. Ancak daha sonra iradenin sınırlı ya da sınırsız bir kaynaktan yönetildiğine olan inancın irade kapasitesini etkilediğini gösteren farklı çalışmalar literatürde yer aldı. Araştırmacılar irade ile ilgili bu örtük inançları ölçmek için üç farklı alanda İrade Teorileri Ölçeği (İTÖ) geliştirmişlerdir. Bu araştırmanın amacı, Yorucu Zihinsel Aktivite (İTÖ-YZA), İstek Uyandıran Şeylere Direnme (İTÖ-İUŞD) ve Duygu Düzenleme (İTÖ-DD) ölçeklerinin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarının yapılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda yaşları 18–39 arasında değişen 498 kişiden veriler toplandı. Ölçeklerin psikometrik özellikleri geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılarak incelendi. Yapı geçerliliğini test etmek için yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçlarına göre her üç ölçeğin de iyi uyum gösterdiği görüldü. Yakınsak geçerlilik kapsamında Kısa Öz Kontrol Ölçeği ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) İyilik Durumu Endeksi-5 ile ilişkileri incelendi. Güvenilirlik analizleri sonucunda ise ölçeklerin Cronbach alfa değerleri İTÖ-YZA, İTÖ-İUŞD ve İTÖ-DD için sırasıyla 0,69, 0,57 ve 0,56 olarak hesaplandı. Sonuç olarak üç ölçeğin de psikometrik özellikleri incelendiğinde Türkçe formunun geçerli ve güvenilir olduğu ve gelecek araştırmalarda kullanılabileceği söylenebilir.