Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklara verilen bilişsel davranış terapisi temelli psikoeğitimin; çocukların yaşam kalitesi, ansiyete ve depresyon üzerine etkisi

Abstract

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanısı almış çocuk ve ergenlerin işlevsel kayıplarla ve durumsal olumsuzluklarla başa çıkma becerilerini geliştirmek amacıyla uygulanan bilişsel davranış terapisi temelli psikoeğitim programının yaşam kalitesi, anksiyete ve depresyon düzeylerinde oluşturabileceği değişikliklerin belirlemesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma, ön test/son test olacak şekilde, tek kör randomize kontrollü deneysel bir tasarım ile planlanmıştır. Araştırma verileri, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Bölümü'nde, 25 Eylül 2023 ile 29 Ağustos 2024 tarihleri arasında toplanmıştır. Girişim grubu (n:37) ve kontrol grubu (n:36) çocuk ve ergen ile ebeveynleri olarak çalışma kapsamına alınmıştır. Veri toplama araçları olarak, araştırmacı tarafından alanyazı taraması yapılarak hazırlanan Sosyo-Demografik Bilgi Formu, Çocuklarda Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği Yenilenmiş Çocuk/Ebeveyn Formu kullanılmıştır. Araştırmada, girişim grubuna yönelik olarak 8 oturumdan oluşan bilişsel davranış terapisi temelli bir psikoeğitim programı hazırlanmış ve uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise herhangi bir hemşirelik girişiminde bulunulmamıştır. Kontrol grubunda, ön test ve son test ölçümlerinde yaşam kalitesinin düşük, anksiyete ve depresyon düzeylerinin ise yüksek olduğu saptanmıştır. Girişim grubuna uygulanan bilişsel davranış terapisi temelli psikoeğitim sonrasındaki ölçümler, grup içindeki ön test ölçümleriyle karşılaştırıldığında, yaşam kalitesinde anlamlı bir artış gözlemlenmiş, ayrıca anksiyete ve depresyon düzeylerinde de anlamlı bir azalma saptanmıştır (p<0,05). Girişim grubunun yaşam kalitesi, anksiyete ve depresyon düzeyleri, ön test ölçümleri kontrol grubuyla benzerlik göstermektedir (p>0,05). Ancak psikoeğitim uygulaması sonrasında, kontrol grubuna göre girişim grubunda son test ölçümlerinde yaşam kalitesi düzeylerinde anlamlı bir artma, anksiyete ve depresyon düzeylerinde ise anlamlı bir azalma tespit edilmiştir (p<0,05). Elde edilen bulgular, bilişsel davranış terapisi temelli uygulanan psikoeğitimin duygusal iyileşme sağlama potansiyeli olan bir tedavi yöntemi olduğunu ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanılı çocukların psikolojik iyilik durumları üzerinde olumlu etkiler yaratabileceğini ortaya koymaktadır. Anahtar kelimeler: Bilişsel Davranış Terapisi, Yaşam Kalitesi, Anksiyete, Depresyon, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite BozukluğuIt was conducted to determine the changes that can be created in the quality of life, anxiety and depression levels of a cognitive behavioral therapy-based psychoeducation program applied to children and adolescents diagnosed with Attention Deficit Hyperactivity Disorder to improve their coping skills with functional losses and situational negativities. The study was planned with a single-blind randomized controlled experimental design as pre-test/post-test. The research data were collected between September 25, 2023 and August 29, 2024 at the Kahramanmaraş Sütçü İmam University Health Practice and Research Hospital, Department of Child and Adolescent Psychiatry. The intervention group (n: 37) and the control group (n: 36) were included in the study as children and adolescents and their parents. The Socio-Demographic Information Form, Quality of Life Scale in Children and the Renewed Child/Parent Form of the Anxiety and Depression Scale in Children, prepared by the researcher after a literature review, were used as data collection tools. In the study, an 8-session cognitive behavior therapy-based psychoeducation program was prepared and implemented for the intervention group. No nursing intervention was performed in the control group. In the control group, it was determined that the quality of life was low and the anxiety and depression levels were high in the pre-test and post-test measurements. When the measurements after the cognitive behavior therapy-based psychoeducation applied to the intervention group were compared with the pre-test measurements within the group, a significant increase in the quality of life was observed, and a significant decrease in anxiety and depression levels was also detected (p<0.05). The quality of life, anxiety and depression levels of the intervention group were similar to the control group in the pre-test measurements. (p>0.05). However, after the psychoeducation application, a significant increase in the quality of life was observed in the intervention group compared to the control group in the post-test measurements, and a significant decrease in anxiety and depression levels was also detected (p<0.05). The findings show that psychoeducation based on cognitive behavioral therapy is a treatment method that has the potential to provide emotional healing and can have positive effects on the psychological well-being of children diagnosed with Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Keywords: Cognitive Behavior Therapy, Quality of Life, Anxiety, Depression, Attention Deficit Hyperactivity Disorder