COVİD-19 enfektivitesi ve fatalitesi üzerine bir değerlendirme: META-analiz çalışması

Abstract

Kanıta dayalı çalışmalar arasında en yüksek seviyede yer alan meta analiz yöntemi kullanılarak yürütülen bu çalışma, tüm dünyayı sarsan Covid-19 virüsünün enfektivitesi ve fatalitesinin etki büyüklüğünü inceleyen bir araştırmadır. Dünyada ilk görüldüğü tarih olarak ifade edilen Aralık 2019 ile Aralık 2020 zaman dilimleri arasında yapılan kapsamlı literatür taraması (Pubmed, Medline, Cochrane Library, Science Direct, ProQuest, Ulakbim, Sağlık Bakanlığı, YÖK, WHO Global İndex) gerçekleştirildi. Çalışma için seçme kriterleri belirlendi. Çalışmaya seçme kriterlerine uyan 21 çalışma dahil edildi. Araştırmada analiz edilen makaleler, birbirinden bağımsız iki kodlayıcı tarafından kodlanarak, araştırmaya dahil edilecek çalışmaların metodolojik kalitesi "Jadad skoru" ve "Newcastle Ottawa Ölçütü (NOS)" kullanılarak değerlendirildi. Araştırmaya orta ve yüksek kalitedeki çalışmalar dahil edildi. Verileri analiz etmek için Comprehensive Meta Analysis (CMA) programının üç sürümü kullanıldı. Meta Analiz sonuçlarını değerlendirdiğimizde Covid-19 enfektivite ve fatalitesi üzerine yapılan çalışmamızın etki büyüklüğü (d=0.092; p=0.000) olarak hesaplandı. Cohen'e (1988) göre araştırmalar yüksek etki büyüklüğüne sahip ve heterojen yapıda bulundu. Heterojeniteyi araştırmak için yapılan alt grup verilerine ait moderatör analizi sonucuna göre, yaş, cinsiyet, klinik bulgu ve komorbiditenin ortalama etki büyüklüğü için bir moderatör olduğu (p <0.05) saptandı. Bu bağlamda Covid-19 enfektivite ve fatalitesinin demografik özellikler, klinik tablo ve komorbidite ile anlamlı ve etkili olduğu saptandı. Bu araştırmanın, pandemi gibi global halk sağlığı sorunlarında hemşirelik alanında meta-analiz yöntemi kullanılarak yapılan pandeminin ilk yılını kapsayan bir çalışma olması nedeniyle daha geniş bir zaman dilimi kullanılarak, geniş yaş kategorilerinde ve daha farklı ülkelerde yapılan çalışmalarında eklenmesiyle yapılacak çalışmalara yol gösterici olacağı düşünülmektedir.This study, which is carried out using the meta-analysis method, which is at the highest level among evidence-based studies, is a research that examines the effect size of the infectivity and fatality of the Covid-19 virus that shook the whole world. A comprehensive literature search (Pubmed, Medline, Cochrane Library, Science Direct, ProQuest, Ulakbim, Ministry of Health, YÖK, WHO Global Index) was conducted between December 2019 and December 2020, which is stated to be the first in the world. Selection criteria for the study were determined. Twenty-one studies meeting the selection criteria were included in the study. The articles analyzed in the study were coded by two independent coders, and the methodological quality of the studies to be included in the study was evaluated using the "Jadad score" and the "Newcastle Ottawa Criterion (NOS)". Studies of medium and high quality were included in the study. Version 3 of the Comprehensive Meta-Analysis (CMA) program was used to analyze the data. When we evaluated the results of the Meta-Analysis, the effect size of our study on Covid-19 infectivity and fatality was calculated as (d=0.092; p=0.000). According to Cohen (1988), studies have high effect sizes and are heterogeneous. According to the results of the moderator analysis of the subgroup data to investigate heterogeneity, age, gender, clinical findings and comorbidity were found to be a moderator for the mean effect size (p <0.05). In this context, it was determined that Covid-19 infectivity and fatality were significant and effective with demographic features, clinical picture and comorbidity. Since this study is a stuy that covers the first year of the pandemic using the meta-analysis method in the field of nursing in global public health prombelms such as pandemics, it is thought that it will guide the studies to be done by using a wider time frame, by adding studies conducted in wider age categories and in different countries.