Yeniden işlevlendirilen miras yapılarının kullanım sürecinde değerlendirilmesi: Kilis Eski Hamam örnek çalışması

Abstract

Çağdaş koruma kuramı ve pratiğinde yeniden işlevlendirme, miras yapılarını korumada giderek yaygınlaşan bir müdahale yaklaşımıdır. Ancak yeniden kullanıma uyarlama projeleri sıklıkla yanlış karar ve uygulamalar içermektedir. Miras yapıları hem adaptasyon hem kullanım sürecinde birçok yönden zarar görmekte, bu durum dönüştürülen yapının performansını ve kullanıcı memnuniyetini de olumsuz etkilemektedir. Bu yüksek lisans tezi, miras yapılarının yeniden kullanım yaklaşımıyla özgün niteliklerini kaybetmeden korunabildiğini ve yeniden kullanımdan beklenen sosyokültürel, ekolojik ve ekonomik faydaların elde edilebildiğini sağlama arayışında kullanım sürecinde değerlendirme (KSD) yönteminin etkili bir araç olarak kullanılabileceği varsayımından yola çıkmıştır. Zira KSD çalışmalarının salt incelenen yapı ile ilgili geri bildirimler değil, mimarî tasarım süreçleri için veri oluşturacak "ileri bildirim"ler de sunmaları mümkündür. Tez kapsamında örnek bir KSD çalışması yapmak için restoran olarak yeniden kullanılan bir miras yapısı olan Eski Hamam seçilmiştir. Çalışmada yapının işlevsel, çevresel, mekânsal algı ve kültürel algı performanslarının değerlendirilmesi amaçlanmış; seçilen performans düzeylerinin içeriklerini belirlemek için kapsamlı bir literatür araştırması yapılmıştır. Veri toplamada gözlem, görüşme ve anket yöntemleri kullanılmıştır. Neticede yapının yeniden kullanımla zarar görmekte olduğu tespit edilmiş, nitelik kaybının önüne geçilmesi ve performansının iyileşmesi için bir dizi öneri sunulmuştur. Tezin dikkat çekici bulgularından biri, kullanıcıların dönüştürülmüş yapıya dair görüşlerinin uluslararası koruma ölçütlerine dayandırılan tespitlerle örtüşmemesi olmuştur. Bu durum, koruma bilincinin geniş toplum kesimlerince hâlâ kazanılamamış olduğuna işaret etmektedir. Sonuç olarak, KSD'nin miras yapılarını değerlendirmede uygun ve etkili bir yöntem olduğu, ancak kullanıcı görüşlerinin değerlendirmede temel ölçüt olarak alınmaması gerektiği kanaatine varılmıştır.