Geleneksel urfa evlerinde işlev değişimi: Mahmut Nedim Kürkçüoğlu Konağı örneği

Abstract

Tarihin her döneminde değişim halinde olan toplumsal yapı, içinde bulunduğu fiziksel çevreyi de değiştirmektedir. Toplumun tarihini, kültürünü, siyasi ve ekonomik izlerini taşıyan kentler, bu değişim sürecinin de merkezinde kalmaktadırlar. 19. Yüzyıldan bu yana, kentlerimiz kontrol edilemeyen bir hızla değişimin içine girmiş ve bu durum 20. Yüzyılın ortalarında ise korumacı bir yaklaşımın gelişmesine neden olmuştur. Buna bağlı olarak tarihsel ve kültürel mirası barındıran geleneksel kent dokularının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılabilmesi önem kazanmıştır. Kentsel sit alanlarında bulunan tarihi yapıların önemli bir kısmının, sivil mimarlığın örnekleri olan geleneksel yapıdaki evler olduğu görülmektedir. Geleneksel evlerin yalnızca fiziksel varlıklarını korumanın yeterli gelmeyeceği, bu sebeple bu yapıların yeniden işlevlendirilmesi ve sürdürülebilir bir koruma yaklaşımının benimsenmesi gerekliliği gözlenmektedir. Toplumsal değişimlere bağlı olarak, tarihi yapıların özgün işlevlerinin geçerliliğini yitirmesi ülkemiz genelinde olduğu gibi, Şanlıurfa'da da genel bir problem olarak ortaya çıkmaktadır. Tez çalışması kapsamında; koruma kavramı ve yeniden işlevlendirmenin önemi incelenmiş, geleneksel Urfa evlerinin kültürel ve mimari mirası korumak ve gelecek kuşaklara aktarımını sağlamak adına yeniden işlevlendirilmesinin gerekliliği ve yüklenen yeni işlevin ancak sürdürülebilir olmasıyla kendine yüklenen görevi yerine getirebileceği ele alınmıştır. Bu bağlamda geleneksel Urfa evlerinin Oluşumunda belirleyici olan kültürel, çevresel ve iklimsel faktörlerin yanı sıra geleneksel Urfa Konak Mimarisi plan tipleri, mekânsal değerlendirmeleri ve mimari özellikleri, yeniden işlevlendirilmiş Hacı Hafız Ahmet Balak Evi, Akçarlar Konağı, Hacıbanlar Konağı, Mehmet Bağmancı evi, Malatyalı Halil - Fuat Billurcu Evi ve Mahmut Nedim Kürkçüoğlu Konağı incelenerek anlatılmaya çalışılmıştır. Tüm bunlarla birlikte Mahmut Nedim Kürkçüoğlu Konağı'nın yeniden işlevlendirilmesinin ziyaretçiler üzerindeki etkisini ölçmek için 18 soruluk bir görüşme formu geliştirilerek 100 katılımcıya uygulanmıştır. Elde edilen veriler, betimsel olarak analiz edilmiştir. Bulgulardan hareketle de Mahmut Nedim Kürkçüoğlu Konağı'nın uyarlanabilir yeniden kullanım evresinde eksik olarak değerlendirilen noktalara katkı sağlama adına yeni çözüm olanakları üretilmiştir. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Urfa Evleri, Yeniden İşlevlendirme, Mimari Koruma, Mahmut Nedim Kürkçüoğlu Konağı, Sürdürülebilirlik

The social structure, which is in change throughout history, also changes the physical environment it contains. The cities that bear the history, culture, political and economic aspects of society remain at the heart of this process of change. Since the 19 th century, our cities have been undergoing change at an uncontrolled pace couse in the middle of the 20th century, it led to a protectionist approach. Accordingly, the protection of traditional urban tissues, which enrich historical and cultural heritage, and the ability to be transferred to future generations, has gained importance. It is observed that the large part of the historical structures found in urban sit areas are houses of a traditional structure, which are examples of civil architecture. It has been observed that traditional homes will not only be sufficient to protect their physical assets, so it is necessary to refunction these structures and adopt a sustainable protection approach. Due to social changes, the invalidity of the original functions of historical structures is a general problem in Urfa, as is the case throughout our country. The study covered the concept of protection and the importance of re-function, the need to re-function traditional Urfa houses to preserve cultural and architectural heritage and ensure the transfer to future generations, and the ability to perform the task it has been charged, if only the new function is sustainable. Cultural, environmental and climatic factors that are decisive in the formation of traditional Urfa houses in this context, as well as plan types, spatial assessments and architectural features of these houses, have been refunctioned Hacı Hafiz Ahmet Balak Evi, Akçarlar Konağı, Hacıbanlar Konağı, Mehmet Bağmancı Evi, Malatyalı Halil Evi, Fuat Billurcu Evi and Mahmut Nedim Kürkçüoglu Konağı have been examined and tried to explain. Together, a 18-question survey form was developed and implemented for 100 participants to measure the impact of the refunction of the Mahmut Nedim Kürkçüoğlu Konağı on visitors. The data obtained has been analyzed in a statistical form. From the findings, new solutions were created to contribute to points considered lacking in the adaptive reuse phase of Mahmut Nedim Kürkçüoğlu Konağı. Keywords: Traditional Urfa Houses, Re-functioned Buildings, Re-use, Architectural Conservation, Kürkçüoğlu Mansion, Sustainability