Mükelleflerin vergiden kaçınma aracı olarak vergi kanunlarındaki muafiyet ve istisnaları kullanma eğilimleri üzerine bir araştırma: Gaziantep ili örneği

Abstract

Devletlerin kamu harcamalarını finanse edebilmek için en çok başvurdukları kamu geliri türü vergilerdir. Vergiler, vergi mükellefleri açısından devlet tarafından zorunlu olarak tahsil edilen ve karşılığında bireysel düzeyde doğrudan bir fayda sağlamayan mali yükümlülüklerdir. Bu durum, mükelleflerin vergileri bir yük olarak görmelerine ve bu yükü azaltmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla çeşitli tepkiler geliştirmelerine yol açmaktadır. Bu tepkilerden biri de "vergiden kaçınma" olarak adlandırılan davranış biçimidir. Vergiden kaçınma, mükelleflerin yasalara aykırı bir eylemde bulunmadan, ödeyecekleri vergi yükünü en aza indirmelerini ya da tamamen ortadan kaldırmalarını amaçlayan stratejilerden oluşmaktadır. Bu bağlamda mükellefler, vergi mevzuatında tanımlanan muafiyet, istisna ve indirim gibi uygulamalardan yararlanarak vergi yükümlülüklerini yasal çerçevede minimize edebilmektedirler. Bu araştırmada mükelleflerin vergiden kaçınma ve vergiden kaçırma kavramlarına yönelik pozitif yönde anlamlı ilişkiler neticesine varılmıştır. Bazı demografik özelliklerin söz konusu şirketlerin vergiden kaçınma algısını bazı noktalarda etkilediği gözlemlenmiştir. Buna ek olarak her iki kavramında mükellef zihninde suç olarak nitelendirildiği ve kavram karmaşası yaşandığı gözlemlenmiştir.

The most common type of public income that states use to finance public expenditures is taxes. Taxes are financial obligations that are collected by the state as a requirement for taxpayers and do not provide any direct benefit at the individual level in return. This situation leads taxpayers to see taxes as a burden and to develop various reactions in order to reduce or eliminate this burden. One of these reactions is the behavior called "tax avoidance". Tax avoidance consists of strategies that aim to minimize or completely eliminate the tax burden that taxpayers will pay without committing an illegal action. In this context, taxpayers can minimize their tax liabilities within the legal framework by taking advantage of practices such as exemptions, exceptions and discounts defined in tax legislation. In this study, positive and significant relationships were found between the concepts of tax avoidance and evasion of taxpayers. It was observed that some demographic characteristics affected the perception of tax avoidance of the companies in question at some points. In addition, it was observed that both concepts were considered as crimes in the minds of taxpayers and there was conceptual confusion.