Üstün yetenekli öğrenciler ve normal gelişim gösteren öğrencilerin kişilik tipleri ile kariyer uyum yetenekleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı üstün yetenekli öğrenciler ve normal gelişim gösteren öğrencilerin kişilik tipleri ile kariyer uyum yetenekleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini 2023-2024 eğitim-öğretim yılında güneydoğu Anadolu bölgesindeki liselerde öğrenim gören ve araştırmaya gönüllü katılan 113 üstün yetenekli ve 192 normal gelişim gösteren öğrenci olmak üzere toplamda 305 katılımcı oluşturmaktadır. Araştırmada Mesleki Kişilik Tipleri Envanteri, Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği ve demografik bilgileri elde etmek için araştırmacı tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde bağımsız gruplar için t testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson Korelasyon Katsayısı ve hiyerarşik regresyon analizi kullanılmıştır. Demografik değişkenler ile kişilik tipleri ve kariyer uyum yetenekleri arasında anlamlı farklılaşmaların olduğu görülmüştür. Pearson korelasyon analizi sonuçlarına göre üstün yetenekli öğrencilerin kişilik tipleri alt boyutları olan araştırmacı, girişimci, geleneksel, sosyal ve sanatçı tip ile kariyer uyum yetenekleri arasında pozitif yönlü orta düzey bir ilişki, gerçekçi tip ile kariyer uyum yetenekleri pozitif yönlü düşük bir ilişki bulunmuştur. Normal gelişim gösteren öğrencilerin kişilik tipleri alt boyutlarından girişimci ve geleneksel kişilik ile kariyer uyum yetenekleri arasında orta düzey pozitif yönlü bir ilişki bulunmuştur. Gerçekçi ve sosyal kişilik ile kariyer uyum yetenekleri arasında düşük düzey pozitif yönlü bir ilişki bulunmuştur. Araştırmacı kişilik ile kariyer uyum yetenekleri arasında herhangi bir ilişki bulunmamıştır. Ayrıca yapılan hiyerarşik regresyon analizinde yaş, sosyal kişilik tipi ve girişimci kişilik tipi üstün yetenekli öğrencilerin kariyer uyum yeteneklerindeki varyansın %28'ini açıkladığı, normal gelişim gösteren öğrencilerin kariyer uyum yeteneklerini ise geleneksel kişilik tipi, sosyal kişilik tipi ve gerçekçi kişilik tipi toplam varyansın yaklaşık olarak %19'unu açıkladığı görülmüştür. Araştırma bulguları alanyazın kapsamında tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.The objective of this study is to investigate the relationship between personality types and career adaptability skills among gifted and non-gifted students. The sample comprised 305 high school students from the Southeast Anatolia region during the 2023-2024 academic year, including 113 gifted students and 192 non-gifted students who participated voluntarily. Instruments used in this study were the Vocational Personality Types Inventory, Career Adaptability Scale, and a researcher-developed personal information form to collect demographic data. Data analysis involved independent samples t-tests, one-way analysis of variance (ANOVA), Pearson Correlation Coefficient, and hierarchical regression analysis. Significant differences emerged between demographic variables and both personality types and career adaptability skills. Pearson correlation analysis revealed a moderate positive relationship among gifted students between the personality types of researcher, entrepreneur, traditional, social, and artistic, and career adaptability skills, with a low positive relationship for the realistic type. For non-gifted students, moderate positive relationships were found between the entrepreneurial and traditional personality types and career adaptability skills, and low positive relationships between realistic and social personality types and career adaptability skills. No relationship was observed between the researcher personality type and career adaptability skills in this group. Furthermore, hierarchical regression analysis indicated that age, social personality type, and entrepreneurial personality type accounted for 28% of the variance in career adaptability skills among gifted students. In contrast, traditional, social, and realistic personality types explained approximately 19% of the variance among non-gifted students. The research findings are discussed within the context of existing literature, and recommendations are provided. Keywords: Gifted Students, Personality Types, Career Adaptability Skills, High School Students