Şanlıurfa – Mardin kireçtaşı ve Diyarbakır bazalt taşı özelliklerinin araştırılması

Abstract

Ülkemizde doğal taşların geleneksel yapılarda en yoğun kullanıldığı bölgelerden biri Güneydoğu Anadolu Bölgesi'dir. Bu bölgede bulunan ve yoğun olarak kullanılan taşlar, kireçtaşı ve bazalt taşıdır. Şanlıurfa ve Mardin'de kireçtaşı Diyarbakır'da bazalt taşı yüz yıllardır bu kentlerdeki ocaklardan temin edilmiş, taş yapıların inşa edilmesinde yapı malzemesi olarak kullanılmıştır. Güneydoğu Anadolu Bölgesi, son yıllarda başta Göbeklitepe olmak üzere birçok tarihi zenginliği ile dünyanın dikkatini üzerine çekmekte, bölgeye olan ilgiyi artırmaktadır. Bu da bölgedeki tarihi yapıların gözden geçirilmesini, yeniden işlevlendirilmesini ve restorasyonunu zorunlu hale getirmiştir. Bu yapıların korunması ve aslına uygun olarak restore edilmesi bölgedeki yerel mimari kültür öğelerinin kültürel miras olarak korunmaları açısından önem arz etmektedir. Taşın dokusu ve rengi ile tanımlanan bu yapıların restorasyonunda bölgedeki kireçtaşı ve bazalt taşına olan talep artmıştır. Artan talep doğrultusunda bölgedeki taşların bilinçli ve doğru şekilde kullanılması gerekmektedir. Yapılacak restorasyon çalışmalarında; yapıdaki taşların ve yenilemede kullanılacak taşların birbirine uygun olması ve fiziksel ve mekanik bakımdan belirli uygunluk kriterlerini taşıması beklenir. Bu çalışmada, kriterlerin incelenmesi amacı ile binalardan ve ocaklardan Şanlıurfa kireçtaşı, Mardin kireçtaşı ve Diyarbakır bazalt taşı örnekleri alınmış, laboratuvarda numuneler hazırlanmış, taşların donma çözülmeye karşı dayanıklılığı hızlandırılmış ve şiddetlendirilmiş tekrarlı sodyum sülfat testleri ile araştırılmıştır. Doğal taşların yoğunluğu, su emmesi, kılcallık katsayısı, ultrases geçiş hızı, termal iletkenliği ve basınç dayanımı araştırılmıştır. Deneylerden elde edilen sonuçlara göre; binalardan alınan taşların halen kullanılabilir durumda olduğu, binalardan ve ocaklardan alınan numunelerin birbirinden anlamlı düzeyde farklı olmadığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Doğal Taş, Şanlıurfa Kireçtaşı, Mardin Kireçtaşı, Diyarbakır Bazalt Taşı, , Fiziksel Deneyler, Mekanik Özellikler

In Turkey, one of the regions where natural stones are used the most in traditional buildings is the Southeastern Anatolia region. The stones found in this region and used extensively are limestone and basalt stone. These stones -limestone in Şanlıurfa and Mardin, basalt stone in Diyarbakır- has been procured from quarries in these cities for centuries and has been used as a building material in the construction of stone structures. Over the last few years, the Southeastern Anatolia Region has attracted the attention of the world with its many historical riches, especially with Göbeklitepe, and has increased the interest in the region. This has made it necessary for the historical buildings in the region to be reviewed, re-functioned and restored. The preservation of these structures and their restoration in accordance with their authenticity are important in terms of preserving the local architectural cultural elements as cultural heritage in the region. The demand for limestone and basalt stone in the region has increased in the restoration of these structures, which are defined by the texture and color of the stone. In line with the increasing demand, the stones in the region are required to be used consciously and correctly. In the restoration works to be carried out, it is expected that the stones to be used in the building and in the renovation should be compatible with each other and meet certain physical and mechanical conformity criteria. In this study, samples of Şanlıurfa limestone, Mardin limestone and Diyarbakır basalt stone were taken from buildings and quarries, samples were prepared in the laboratory, and the freeze-thaw resistance of the stones was investigated with accelerated and intensified repeated sodium sulfate tests in order to examine the criteria. Density, water absorption, capillarity coefficient, ultrasound transmission rate, thermal conductivity and compressive strength of natural stones were investigated. According to the results obtained from the experiments, it was observed that the stones taken from the buildings are still usable and the samples taken from the buildings and the quarries are not significantly different from each other. Key Words: Naturel Stone, Şanlıurfa Limestone, Mardin Limestone, Diyarbakır Basalt Stone, Physical Experiments, Mechanical Properties